کشاورزی (ِِAgriculture ) - بررسي اقتصادي تجارت و صادرات گياهان دارويي ايران

  

بررسي اقتصادي تجارت و صادرات گياهان دارويي ايران
1- سيد مهدي مير حسيني -- حسين سابقي
1-مدرس دانشگاه ، مدير عامل شركت ايمن دارو .
2- کارشناس ارشد ومدير باغباني سازمان جهاد کشاورزي خراسان رضوئ
آدرس : مشهد - بولوار دانشجو - خ دانشجو 13 - پلاك 132 - شركت ايمن
 

 خلاصه

استفاده از گياهان دارويي سبب شده است تا ميزان گياهان دارويي در كشورهاي توسعه يافته روز به روز افزايش يابد، به طوري كه واردات گياهان دارويي ( گياهان معطر شامل آن نمي شود ) از 355 ميليون دلار در سال 1976 به 51/5 ميليارد دلار در سال 2002 رسيد و تا سال 2050 بالغ بر 5 تريليون دلار خواهد رسيد ( هاسنا 1997 ). ميزان واردات گياهان دارويي در كشورهاي مختلف نظير ژاپن ، آلمان ، سوئيس و كانادا روز به روز در حال افزايش است.
مواد اوليه گياهي و فرآورده‌هاي درماني حاصل از آنها سهم مهمي از بازار داروئي را در برمي گيرند و بدين خاطر دستيابي به راهبردهاي شناخته شده بين المللي كيفي آنها لازم و ضروري به نظر مي‌رسد. مجمع بهداشت جهاني در تعدادي از قطعنامه‌هاي خود از جمله :
WHA 40.33 (1987 ) ; WHA 31.33 (1978 ) ; WHA 30.40 (1977 ) ;WHA 42.43 (1989 ). بر لزوم تامين و كنترل كيفي فرآورده‌هاي گياهان دارويي با بكارگيري تكنيكهاي جديد و به كارگيري داروهاي مناسب تاكيد مي‌ورزد. خط مشي سازمان بهداشت جهاني( چاپ سوم فارماكوپه بين المللي ) ، مشخصات كيفي مواد اوليه گياهان را جهت ورود به بازارهاي جهاني كه در فهرست اصلي داروهاي WHO قرار دارند ، به ما ارائه مي‌دهد.
واژه‌هاي كليدي: اقتصاد، صادرات، گياهان دارويي

 مقدمه

متكي بودن اقتصاد ايران بر درآمدهاي نفتي و تاثير پذيري درآمدها از مسائل سياسي و اقتصادي ، آسيب پذيري اقتصاد كشور را موجب شده است. يكي از راههاي مقابله با اين چالش ، توسعه توليداتي است كه ضمن بهبود وضع اقتصاد داخلي سبب افزايش صادرات غير نفتي مي‌شود.. دراين ميان محصولات جنگلي، مرتعي و گياهان دارويي و صنعتي علاوه بر نقش خاصي كه در اقتصاد داخلي دارند مي‌توانند تاثير به سزايي در امر صادرات غير نفتي داشته باشند. خوشبختانه با روي آوردن دنيا ،به خصوص كشورهاي پيشرفته به استفاده از فرآورده‌هاي گياهي و مصرف روز افزون آن در جهان ، چه در داروسازي و چه در صنايع غذايي و آرايشي -بهداشتي و با توجه به تنوع آب و هوايي كشور و امكان رويش اكثر گياهان در آن ، فرصتي طلايي نصيب جمهوري اسلامي ايران گشته است تا از آن به بهترين نحو ممكن استفاده نموده وحضور خود را در بازارهاي جهاني بيش از بيش افزايش دهد.
 

مواد و روشها

اين مقاله بر اساس ارزيابي آماري و داده‌هاي سازمان بهداشت جهاني WHO) ) تدوين گرديده و بر مبناي آن سهم ايران در تجارت گياهان دارويي تا حدودي ارزيابي گرديده و آخرين آمارمربوط به سال 2002 ميلادي مي‌باشد و اولين آمارهاي ارائه شده مربوط به سال 1993 ميلادي است يعني در يك محدودة ده ساله آمارهاي جهاني مورد مطالعه قرار گرفت و از روش LQ موقعيت مكاني اقتصاد و تجارت گياهان دارويي در ايران سنجيده شد. جهت دستيابي به بهترين و دقيق ترين آمارها از منابعي مانند (هاسنا 1997)، (هاندا 1999)، (گرون والد و بوتل 1996) ، (زانگ 1996) (جانسن 1997) كه منابع مطالعاتي سازمان بهداشت جهاني مي‌باشند استفاده گرديد.
 

نتايج و بحث

اسانس‌ها و ديگر مواد مؤثر گياهان دارويي زمينه‌اي بسيار مناسب براي صادرات دارند و در ارتقاء ارزش افزوده حاصله از كشت گياهان دارويي داراي اهميت به سزايي مي‌باشند. اسانس‌ها از جمله مواد لازم در صنايع دارويي ، غذايي و آرايشي و بهداشتي هستند و بر اساس يك توافق جهاني و به دليل زيست محيطي و بهداشتي مصرف اسانس‌ها و رنگهاي شيميايي ابتدا در تهيه مواد غذايي و بعد توليد مواد آرايشي به تدريج كاهش يافته تا پايان سال 2004 ميلادي متوقف خواهد شد و به جاي آنها اسانس‌ها و رنگهاي طبيعي بكار گرفته مي‌شود. كشورهاي مصرف كننده مانند ايران داراي گياهاني هستند كه اسانس‌ها بر بنياد آنها شكل مي‌گيرد. وبا توجه به قابليت‌هاي گسترده سرزمين گونه‌هاي گياهي ، مي‌توان علاوه بر جلوگيري از خروج مبالغ زيادي ارز از كشور در زمره صادركنندگان اسانس قرار گرفت.
با توجه به رويكرد كشورهاي جهان به داروهاي گياهي و فرآورده‌هاي طبيعي در سالهاي آينده مصرف گياهان دارويي در صنعت افزايش مي‌يابد. آنچه در حال حاضر باعث ركود مصرف گرديده عدم فعاليت بخشهاي تحقيقات صنعتي درزمينة پژوهش و ساخت محصولات گياهي جديد بوده است. با اينكه هر ساله بيش از9000 نوع فرآوردة گياهي در كشورهاي اروپايي و آمريكا فرموله و به بازار عرضه مي‌شود كشور ما مانند 50 سال گذشته بيشتر در زمينة توليد عرقيات گياهي و طي دهة گذشته در توليد حدود 170 نوع داروي گياهي سرمايه گذاري نموده كه تنها در بازار داخلي به فروش رسيده است. در همين مدت به مدد فن آوري اطلاعات مانند اينترنت و ماهواره به طور مداوم براي محصولات خارجي تبليغ ، بازاريابي و فضاي مناسب فروش ايجاد شده وعجيب تراينكه يكي از مصرف كنندگان عمدة اين محصولات ( يعني فرآورده‌هاي گياهان دارويي كشورهاي خارجي ) ايران است. در طراحي و فرآيند توليد فرآورده‌هاي وارداتي به خصوص دارويي آنها و OTC‌ها مواد مؤثر گياهان دارويي نقش مهمي داشته است. اين طرح مطالعاتي در پي معرفي فرصت‌هاي خالي براي تجارت و صادرات گياهان دارويي ايران و محصولات جانبي آن است.
در حال حاضر يك سوم داروهاي مورد استفاده بشر را داروهاي با منشاء گياهي تشكيل مي‌دهد و اين ميزان بي ترديد رو به افزايش است. نگاهي گذرا به آمار ثبت شده اين موضوع را بيشتر روشن خواهد نمود. بر اساس آمار سال 1994 فروش جهاني داروهاي گياهي بالغ بر 4/12 ميليارد دلار بوده است. در اين رابطه اروپا با حجم فروش 5/6 ميليارد دلار مقام اول را دارا بوده و آسياي شرقي با 3/2 ميليارد دلار ، ژاپن با 2/1 ميليارد دلار و آمريكاي شمالي با 5/1 ميليارد دلار در رتبه‌هاي بعدي قرار دارند. در ميان كشورهاي اروپايي آلمان با ميزان 5/2 ميليارد دلار بيشترين سهم را داشته و پس از آلمان فرانسه با حجم 6/1 ميليارد دلار و ايتاليا با حجم 600 ميليون دلار قرار دارند ( گرون والد و بوتل ، 1996 ؛ هاسنا ، 1997 ). در ژاپن بين سالهاي 1974 - 1989 فروش داروهاي گياهي 15 برابر افزايش داشته است. اين در حالي است كه فروش بقيه محصولات دارويي 3 برابر افزايش داشته است ( زانگ 1996 ). در سال 1990 در حدود 700000 تن مواد گياهي توسط پزشكان چيني و به صورت نسخه‌هاي سنتي مورد مصرف بيماران قرار گرفته است. در حدود چهل درصد داروهاي موجود در داروخانه‌هاي چين را داروهاي گياهي تشكيل مي‌دهد و طي 5 سال گذشته فروش داروهاي سنتي در چين 113 درصد افزايش داشته است. در چين هر ساله 460000 تن مواد گياهي ، مورد نياز كارخانه‌هاي توليد كننده داروهاي گياهي مي‌باشد ( هاسنا ، 1997 ). در آمريكا سالانه در حدود 125 ميليون نسخه نوشته شده حاوي داروهايي است كه از گياهان تهيه مي‌شوند. از هر سه نفر شهروند آمريكايي بالغ يك نفر از داروهاي گياهي استفاده مي‌كند و سالانه 54 دلار جهت درمان بيماريهايي مانند سرماخوردگي ، سوختگي ، سر درد ، آلرژي و بيخوابي پرداخت مي‌نمايند ( هاسنا ، 1997 ؛ جانسن ، 1997 ).
 

 منابع

1- منابع مطالعاتي سازمان انتقال تكنولوژي آسيا و اقيانوسيه (APCTT ).
2- مطالعات سازمان بهداشت جهاني (WHO ) شامل هاسنا 1997 ، هاندا 1999 ، گرون والد و بوتل 1996 ، زانگ 1996 ، جانسن 1997.

Economic inveotigation in Exportation and busines of Iranian medicinal plants .
S . Mehdi Mirhoseini , Hosein Sabeghi
Daneshjoo Blvd. 13th no: 132 Tel: (0511) 6054491. Fax: 6068121 Mashed - Iran
Abstract
Herbal medicine usage has been growing in progressed countries and it has increased from 355 million in 1976 to 5/51 million in 2002 and it will reach to 5 trillion in 2050. Herbal medicine imports in countries such as Japan, Jermany, Swiss and Canada increasing. Herbal medicine and its products has been an important drug in marketing., therefore this has been international strategy and necessity. WHO manifest-s are as follows: WHA 40.33 (1987); WHA 31.33 (1978); WHA 30.40 (1977) ;WHA 42.43(1989). To control the quality and using of Herbal Medicine new technique has been suggested.
Keywords: Medicinal plants , euportation , marketing

 

+ نوشته شده در  شنبه سی ام شهریور 1387ساعت 10:53  توسط علیرضا قلیپور  |